Kako su gradovi u Srbiji dobili imena

    8682

    Da li se ovde nalazi i vaš grad?

    Kragujevac

    Ovaj grad se prvi put pominje u turskom popisnom defteru iz 1476. godine, i to kao „Kragujofča“ – bivši trg na kojem su 32 kuće. Uglavnom se smatra da je dobio ime po kraguju, vrsti jastreba koja se u srednjem veku koristila za lov. Ova ptica je danas centralni simbol grba grada Kragujevca.

    Novi Sad

    Grad osnovan na zalasku XVII veka (1694. godine) ranije je nosio imena Racka varoš (Ratzen Stadt, Ratzenstatt) i Petrovaradinski šanac (Peterwardeiner Schantz), a od 1748. on je Novi Sad (Neoplanta, Neusatz, Ujvidek).

    Na svim ovim jezicima, on znači isto – „novi zasad“.

    Leskovac

    Kako kaže legenda, u blizini mesta na kojem se danas nalazi ovaj grad nalazilo se brdo ispod kojeg se nalazilo jezero. Kada je ono presušilo, ostala je samo leska, biljka čiji je plod lešnik, te je grad pre šest vekova nazvan po njoj. Ipak, u vreme vladavine Osmanlija, Leskovac je nazivan Hisar – što na turskom znači „tvrđava“.

    Aranđelovac

    Tlo na kojem se nalazi ovaj grad nekada je pripadao selu Vrbica, a s obzirom na to da je knez Miloš Obrenović često boravio u lečilištu Bukovičke banje, vladar je rešio da u Vrbici podigne crkvu u čast Svetom Arhanđelu Gavrilu i da od jednog dela Vrbica i dela Bukovika napravi varošicu koja će biti nazvana po ovom svecu.

    Užice

    Mnogo toga u vezi sa istorijom Užica još uvek nije razjašnjeno, ali je jedno sigurno – ovaj grad nosi isto ime već najmanje sedam stotina godina. U jednom dubrovačkom dokumentu iz 1329. godine, pominje se kao Vsice, a o tome kako je dobio ime postoje brojne legende.

    Vladičin Han

    Po predanju, ovaj grad dobio je ime po usamljenom hanu koji se nalazio na “carskom drumu”, u ataru sela Kalimance. Reč je o kući koju je, prema podacima publicist Tatomira P. Vukanovića, polovinom XIX veka podigao Stefan Grk. On je, dok je bežao od Turaka, sagradio han za prihvat karavana, ali i kako bi sam imao utočište. Kasnije je ovu kuću prodao skopskom mitropolitu i vladici Pajsiju, po kojem je han nazvan Vladičin han. Oko hana je, potom, formirano naselje, koje je ime dobilo po ovoj kući.

    Zrenjanin

    Opšte je poznato da je Zrenjanin nekad nosio naziv Bečkerek, ali retko ko zna da se zvao i Petrovgrad, po kralju Petru I Karađorđeviću.

    Naziv Bečkerek Zrenjanin je imao do 1935. godine, kada je on promenjen u Petrovgrad. Postoji više teorija o tome zašto je nosio naziv Bečkerek. Jedna od njih je da su mu to ime dali Pečenezi, koji su naseljavali krajeve između planine Balkan i Dunava. Druga je da su osnivači bili plemena Beče i Gregor, pa da je po njima dobio ime. Treća teorija je da je turski putopisac Evlija Čelebija opisao nasejle kao “Beš Telek” (što znači pet dinja, odnosno pet poluostrva između begejskih meandara gde je nastao). Druge teorije podrazumevaju da je dobio ime po Imreu Bečei koji je osnovao obližnji grad Bečej 1311. godine, ili da je naziv slovenskog porekla i potiče od reči Peč (stena) i Kereks, što bi dalo naziv “Kamenita crkva”.

    Mladenovac

    Prema legendi, u ove krajeve doselio se mladić sa Kosova po imenu Mladen. Došao je tu sa svoja dva brata i pomislili su da je to odlična šansa, pa su tu i ostali. Tako danas imamo nazive Mladenovac (po bratu Mladenu), Vlaška (po bratu Vlajku) i Rajkovac (po bratu Rajku).

    Surdulica

    Naziv ovog grada je romanskog porekla i potiče od Vlaha Sruduličana koji su živeli u ovim krajevima. Oni su tu bili od davnina i predstavljaju staro balkansko stanovništvo. Nakon njih, ovde su živeli Dardanci, poznati po stočarstvu. Naziv Surdulica spominje se u XV veku kad je područje Surdulice bilo u vlasništvu ćesara Uglješe.

    Niš

    Niš leži na reci Nišavi po kojoj je dobio ime, prema predanju Nais ili Naissus znači Vilin Grad, a to je u vezi sa keltskim poreklom imena i legendom o vili Naisi po kojoj reka Navissos dobila ime. Iako je, prema zvaničnoj istoriografiji, Niš osnovan u trećem veku pre nove ere od strane Kelta, postoji predanje da ga je sagradio kraljević Niša kamenom iz obližnje  humske čuke. Kao veoma važna raskrsnica na kojoj su se susretali Istok i Zapad, Niš je oduvek bio veoma bitno mesto i meta potencijalnih osvajača. U vreme antike, Niš je bio čvrst i neosvojih rimski logor i veoma važna strategijska tačka. Kod njega je Klaudije II u čuvenoj Bici kod Naisusa pobedio Gote 269. godine i tim trijumfom maltene spasio Rimsko carstvo.

    Lebane

    Legenda o tragičnoj ljubavi careve kćeri i lepog svinjara iz obližnjeg sela

    U narodu postoje brojne legende o Caričinom gradu, među kojima je najzanimljivija ona o tragičnoj ljubavi careve kćeri i lepog svinjara iz obližnjeg sela. Za njihovu ljubav vezana su i predanja o nastanku imena okolnih sela.

    Legenda kaže da je grad imao samo jednu cisternu na Akropolju koja nije mogla da obezbedi dovoljno vode u slučaju opsade, pa je car Justinijan obećao svoju kćer onome ko dovede vodu sa visa. To je pošlo za rukom svinjaru koji je sa Petrove gore na Radanu, preko Deli vode i Terazija, sproveo vodu u Caričin grad. Po njemu je njegovo selo nazvano Svinjarica.

    Ali, car nije mogao da prihvati svinjara za zeta, pa je pogazio reč, uprkos tome što je njegova kći zavolela naočitog svinjara. Careva kći i svinjar su odlučili da pobegnu.

    Po jednom predanju, seli su u kola koja su vukli konji, a po drugom su uzjahali najbolje konje i pobegli iz grada.

    Na jednom delu puta, iz kola ispadne tulac, po kome se nazove današnje selo Štulac. Po drugom predanju, konj je udario u stenu i povredio se, pa mu je svinjar oko noge uvezao komad drveta, sličan štuli. Nastavili su da beže i na jednom mestu kola se počnu gegati, pa selo dobi ime Geglja. Druga legenda kaže da je konj zbog povrede noge šepao (gegao), pa je selo po tome dobilo ime. Premoreni konj je u jednom trenutku pao od umora, pa to selo dobi naziv Tupale. Na izlasku iz šume, čuvar careve šume objasnio je da šuma više ne može da ih štiti i selo dobi ime Šumane (šuma ne).

    Za postanak imena Lebane vezane su dve legende. Po jednoj je carici i svinjaru na tom mestu ispao oštećeni točak sa kola i tom prilikom im se prosuo hleb koji su poneli. Pošto više nisu imali hleba (’leba ne), mesto dobi ime Lebane. Po drugom predanju, kad su stigli na reku, zatražili su hleb od meštana, ali im oni, bojeći se da ih Justinijan ne kazni zbog pomaganja beguncima, rekoše: „’Leba ne!”

    Priča, ili bolje reći legenda o zabranjenoj ljubavi ima tragičan kraj: potera je sustigla begunce, svinjaru je odrubljena glava, a srce careve kćeri, koja nije mogla da preboli smrt voljenog, prepuklo je od tuge.

    Svilajnac

    Svilajnac se prvi put se spominje 1467. godine kao selo „Svilajnac sa 30 kuća“. Smatra se da je dobio ime zbog toga što su se  njegovi žitelji bavili uzgojem svilenih buba i proizvodili svilu.

    Beograd

    Ime SINGI ima korene u dalekoj istoriji i vezano je za najstarije nazive Beograda. O nastanku ovog imena postoji nekoliko interesantnih verzija.

    Prema grčkom pesniku Apoloniju sa Rodosa (Argonautika) Singi je ime starog ratničkog keltskog plemena koje je oko 240. godine pre nove ere osnovalo prvo naselje na teritoriji današnjeg Beograda, a koje se zvalo SINGIDUNUM (Singi – naziv plemena, dunum – grad, naselje). Naselje je, prema ovom izvoru bilo smešteno na steni Kauliak* (današnji Kalemegdan) ispod koje se „račva Dunav „. (Istini za volju, prvo naselje na široj teritoriji Beograda nastalo je između 2400. i 2300. godine pre nove ere, u vreme neolita; bila je to čuvena Vinčanska kultura; naziv ovog naselja nije poznat).

    Po drugoj verziji koja ima jace istorijsko utemeljenje, Kelti koji su se po povratku sa neuspešnog pohoda na Heladu (240. p.n.e.) zadržali na bregu iznad ušća Save u Dunav i osnovali naselje, zapravo su se zvali Skordisci. Po ovom izvoru ime SINGI je jos starije i potiče od Dačana ili Tračana i nije tačno razjašnjeno njegovo značenje. Neki čak tvrde da SINGI znači „ušće reka“. Međutim, grad koji su Skordicsi osnovali se u svakom slučaju zvao SINGIDUNUM, iako se po ovim izvorima nije nalazio na mestu današnjeg Kalemegdana, odnosno Beogradske tvrđave. Kopljanik u trku, predstavljen na prepoznatljivom znaku firme, pored istorijskih konotacija vezanih za ime SINGI, takođe označava dinamiku i maksimalne domete koje SINGI u svom radu želi da dosegne.

    Krajem VI veka grad biva srušen pod naletom Avara i Slovena, nestaje njegovo staro ime Singidunum, a njegovo slovensko ime Beli grad, odnosno, Beograd se prvi put pominje tek u devetom veku (878. godine) u pismu Pape Jovana VIII Borisu Bugarskom.

    Otad mu to ime, svaki na svom jeziku, daju svi narodi koji dolaze u vezu sa Beogradom.